عنوان مقاله: بررسی نگرش دانشجویان مجرد رشته پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران در مورد ازدواج

نویسنده : بوالهری، جعفر

نویسنده : احسان منش، مجتبی

نویسنده : کریمی کیسمی، عیسی


چکیده

از آنجا که نگرش افراد به ویژه جوانان نسبت به ازدواج،تشکیل خانواده ومشکلات و موانع آن نقش به سزایی در گرایش‏ آنها نسبت به ازدواج دارد،بررسی نگرش جوانان به ویژه قشر دانشجو نسبت به ازدواج و تشکیل خانواده و تشکیل خانواده دارای اهمیت تلقی‏ می‏شود.در پژوهش حاضر نگرش 521 تن از دانشجویان مجرد رشته پزشکی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی‏ درمانی ایران در مورد ازدواج مورد بررسی قرار گرفته است.این افراد از مقاطع مختلف تحصیلی به شیوه نمونه‏گیری طبقه‏ای‏ و تصادفی ساده انتخاب شده‏اند.ابزار مورد استفاده د راین پژوهش را یک پرسشنامه نگرشی تشکیل داده است که پایایی آن‏ از طریق آزمون-آزمون مجدد اندازه‏گیری و اعتبار صوری آن نیز بررسی شد.برای تجزیه و تحلیل داده‏ها از روشهای آمار توصیفی و آزمون تحلیل واریانس،آزمون t و آزمون شفه استفاده شده است.نتایج پژوهش اصلی نشان داد که نگرش‏ دانشویان در مجموع مثبت و در متغیرهای سن،وضعیت اقتصادی-اجتماعی،محل سکونت،مقاطع تحصیلی و اقدام به‏ انتخاب همسر تفاوت معنی‏داری دارد.یافته‏ها نشان داد که گروه سنی 30-26 سال،گروه کم درآمد،گروه کارورز، دانشجویان شهرستانی و گروهی که برای انتخاب همسر اقدام کرده بودند،نگرش مثبت‏تری نسبت به سایر گروهها نشان‏ داده‏اند.در ضمن یافته‏های پژوهش گویای آن است که ایجاد حمایتهای خانوادگی،اجتماعی و اقتصادی و رفع موانع دست‏ و پاگیر نقش مؤثری در گرایش جوانان نسبت به ازدواج دارد.

کلید واژه:ازدواج،نگرش،دانشجویان پزشکی

از آنجا که شرایط روانی و بدنی دانشجویان پزشکی یا پزشکان آینده کشور نقش قابل توجهی در شیوه ارائه‏ خدمات درمانی و در نتیجه موازین بهداشتی هر جامعه‏ دارد،و نظر به اینکه ازدواج و تشکیل خانواده تاثیر مستقیم و غیر قابل انکاری در شرایط روانی آنها خواهد داشت،شناسایی انگیزه‏ها،موانع ازدواج و دیدگاههای‏ (*)روانپزشک،عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی وخدمات بهداشتنی درمانی ایران،تهران،خیابان طالقانی،کوچه جهان،پلاک 1،انستیتو روانپزشکی تهران.

 

ایشان نسبت به این فرضیه الهی در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته است حق دوست و همکاران،1374

بررسیهای انجام شده در کشورهای غربی نشان می‏دهد که بیشتر مردم دلبستگی به فرد مورد علاقه را بزرگترین‏ عامل ازدواج خویش معرفی نموده‏اند و کمتر کسی را می‏توان یافت که بدون عشق و علاقه نسبت به همسر آینده‏ خود با وی ازدواج کرده باشد(خسرو پور،1354).عشق‏ یک انسان به انسان دیگر اکر خالی از هواها و امیال باشد، نشانه‏ای از عشق به کمال مطلق است.تفاوت عشق با هوای‏ نفس آن است که عشق از صفات برتر و متعالی است.

هدف هوای نفس ارضای خویشتن است،ولی هدف عشق‏ بقا و حضور معشوق است،حتی اگر به فنای عاشق‏ بیانجامد(شورای طرح جامع آموزش خانواده،1374).

افزون بر عشق،انگیزه‏های دیگری نیز د رگزینش‏ همسر و ازدواج دخالت دارند.در این مورد می‏توان به‏ ایجاد روابط با ثبات و نزدیک،داشتن یک همراه،پیدا کردن همدم و فرار از تنهایی،یافتن راهی پایدار و مطمئن‏ برای برآوردن نیاز جنسی،تشکیل خانواده و پرورش‏ فرزند و به دست آوردن منبع مالی و اقتصادی بویژه برای‏ زنان اشاره کرد.انتخاب همسر تا حدودی تحت تأثیر نگرش افراد نسبت به ویژگیهای یک فرد معین،پدیده‏ ازدواج،مراسم خاص آن و پیامدهای ناشی از آن نیز می‏باشد(ملتون‏1و توماس‏2،1976).

نگاهی به اسناد و مدارک موجود نشان می‏دهد که‏ ازدواج و تشکیل خانواده از دیرباز در جوامع گوناگون‏ مورد پذیرش بوده است.در ایران باستان،مذهب زرتشت‏ دوشیزگان و پسران مجرد را به ازدواج و تشکیل خانواده‏ ترغیب می‏نمود.بنا به‏مندرجات اوستا،مردی که زن دارد، بر مردی که چنین نیست فضیلت دارد و مردی که‏ خانواده‏ای را سرپرستی می‏کند بر آن‏که خانواده ندارد فضیلت دارد(راوندی،1357).زرشت از اهورا مزدا می‏پرسد دومین نقطه کجاست که زمین در آنجا خود را خوشبخت احساس می‏کند اهورا مزدا می‏گوید:جایی‏ است که مؤمن در آن خانه‏ای بسازد و در آن کاهنی باشد و چهار پایان و زن فرزند و گله‏ای در آن باشد و چهار پایان‏ زاد ولد کنند،زن و فرزند آورد و کودکان رشد کنند و تمام پاکیزه‏های زندگی در حال ترقی باشد...هر که زوجه‏ یابد،چیز نیکو یافته است و رضامندی خداوند را تحصیل‏ کرده است(همان جا)

در قرآن کریم ازدواج یک سنت الهی دانسته شده،زنان‏ بی‏شوهر و مردان بی‏زن به ازدواج با یکدیگر توصیه‏ شده‏اند و تجرد پلید شمرده شده است(مطهری،1374).

قرآن کریم ازدواج را مایه آرامش انسان معرفی نموده و آنرا از نعمتهای خداوند می‏شمارد:

«و از نشانه‏های قدرت اوست که برایتان از جنس خود همسرانی آفرید تا به ایشان آرامش یابید»(روم،21).

ازدواج از دیدگاه اسلام امری مستحب و در برخی‏ موارد واجب می‏باشد و اگر به قصد قربت انجام گیرد عبارت نیز محسوب می‏شود.برای نمونه رسول خدا(ص) فرمود،هیچ بنایی در اسلام بنیانگذاری نشده که نزد خدا محبوبتر ا زازدواج باشد(وسایل الشیعه،ج 14،ص 3).

امروزه جامعه‏شناسان ازدواج را پدیده‏ای چند بعدی‏ می‏دانند و عوامل چندی را در امر همسر گزینی و تشکیل‏ خانواده مؤثر تلقی می‏کنند.یکی از این عوامل انگیزه برای‏ انتخاب همسر و ازدواج است.این انگیزه چگونه افراد را برای انتخاب همسر وارد عمل می‏کند؟و یک انگیزه‏ عمومی برای ازدواج چگونه به انگیزه ازدواج با یک فرد معین تبدیل می‏شود؟یکی از پاسخهای ارائه شده در این‏ زمینه الگوی پیشنهادی از سوی«کنک همل‏3»در سال‏ 1980 می‏باشد.براساس این الگو افراد برای انتخاب‏ همسر آینده خویش از یک رشته غربالهای پی در پی استفاده‏ می‏کنند که در آن کاندیداهای مورد نظر را از این صافیها عبور می‏دهند.براساس این الگو،نخستین صافی،معیار نزدیک بودن و در دسترس بودن است،کسانی که از این‏ 1 Melton

صافی عبور می‏کنند،در دومین صافی آزمون می‏شوند و آن‏ عبارت از مکمل بودن در رویارویی با برآوردن نیازهاست.

صافی سوم داشتن جذابیت در روابط بین فردی است.

(سیمپسون‏1،کمپبل‏2،برشید3،1986؛به نقل از فلدمن‏4،1989).

مروری بر برسیهای انجام شده در زمینه ازدواج و نگرش نسبت به آن نشان می‏دهد که در این زمینه پژوهشها و بررسیهای بسیار اندکی انجام گردیده است.این بررسیها گویای آن هستند که زمینه‏های فرهنگی-اقتصادی، اجتماعی،مذهبی و تاریخی جامعه تأثیر قاطعی در نگرش‏ افراد نسبت به ازدواج،الگوهای همسر گزینی و طرز تلقی‏ آنان از زندگی مشترک تشکیل خانواده دارند.برای نمونه‏ در یک پژوهش طولی که در میان گروهی از زنان روستایی‏ کشور مالی‏5انجام گردید،الگوهای ازدواج در میان آنها و نگرش افراد نسبت به آن مورد بررسی قرار گرفت.نتایج‏ نهایی این بررسی نشان داد به طور کلی ده سالی که از اجرای این پژوهش می‏گذشت،میانگین سن ازدواج‏ دختران از 17 سال به 18 سال افزایش یافته بود.این‏ بررسی همچنین نشان داد که دستیابی به سطح تحصیلی‏ بالاتر سبب تأخیر در امر ازدواج در افراد مورد بررسی‏ گردیده و میانگین سن ازدواج دخترانی که تحصیلات‏ متوسطه را به پایان رسانده بودند به 22 سال افزایش یافته‏ بود(استرنج‏6،1975).در بررسی دیگری که تأثیر سطح‏ تحصیلات را در ازدواج مورد ارزیابی قرار می‏داد،نشان‏ داده شد که 6/82%مردان،با زنانی ازدواج کرده‏اند که‏ سطح تحصیلات کمتری داشته‏اند؛در حالیکه 52% زنان با مردانی ازدواج کرده‏اند که سطح تحصیلات بالاتر از خود داشته‏اند(لاندیس‏7،1965).به طور کلی این‏ بررسی نشان داد که مردان گرایش به ازدواج با زنانی دارای‏ تحصیلات کمتر از خود دارند؛در حالیکه زنان مایل‏اند با مردانی ازدواج کنند که دارای میزان تحصیلات بالاتر از خود هستند(همان جا).

در یک بررسی که بر روی گروهی از دانشجویان رشته‏ پزشکی و رشته‏های پیراپزشکی یکی از دانشگاههای علوم‏ پزشکی کشور انجام گردید،ویژگیهای یک همسر ایده‏آل از دیدگاه آقایان به ترتیب با ایمان بودن،زیبا و خوش تیپ‏ بودن و فداکار بودن گزارش گردیده است.در حالیکه‏ خانمها داشتن ویژگیهایی چون مسئولیت پذیر بودن،با ایمان بودن،و وفادار بودن را به ترتیب در یک همسر ایده‏آل دارای اهمیت دانسته‏اند(حق دوست و همکاران، 1374).

در پژوهش حاضر،با هدف بررسی و مقایسه نگرش‏ دانشجویان مجرد رشته پزشکی دانشگاه علوم پزشکی‏ ایران در مورد ازدواج،انگیزه انتخاب همسر و تشکیل‏ خانواده و موانع و مشکلات موجود در این زمینه مورد توجه قرار گرفته است.به بیان دیگر هدف از اجرای این‏ بررسی آن بود که نگرش دانشجویان مجرد رشته پزشکی‏ این دانشگاه در مورد ازدواج سنجیده شود.همچنین تأثیر برخی متغیرهای جمعیت‏شناختی همچون وضعیت سنی‏ و وضعیت اقتصادی-اجتماعی بر نگرش افراد در مورد ازدواج بررسی شود.در این پژوهش بر شش زمینه در نگرش دانشجویان به شرح زیر تأکید شده است:

اهمیت ازدواج،نقش مذهب و فرهنگ در ازدواج،نقش خانواده‏ در ازدواج،وجود تفاوتهای بین فردی و اجتماعی در امر ازدواج،تأثیر عوامل اقتصادی و نیاز به حمایت در تشکیل‏ خانواده و تأثیر آشنایی و رابطه قبلی با همسر در ازدواج.

روش

این بررسی از نوع پژوهشهای توصیفی-مقطعی بوده‏ و.به بررسی نگرش دانشجویان پیرامون ازدواج پرداخته‏ است.آزمودنیها یپژوهش را 521 نفر(203 زن و 315 مرد،3 نفر جنسیت خود را مشخص نکرده‏اند)از دانشجویان مجرد رشته پزشکی دانشگاه علوم پزشکی‏ (1)- Simpson

(2)- Campbell

(3)- Breshid

(4)- Feldman

(5)- Maly

(6)- Strange

(7)- Landis

ایران د ر6 مرکز تشکیل داده‏اند.مرحله اول نمونه گیری با روش طبقه‏ای انجام گردیده است.در این مرحله جامعه‏ مورد پژوهش(1560- N )در سه گروه 1-علوم پایه‏ (650- n )،2-فیزیوپاتولوژی و کار آموزی(دانشجویان‏ بالینی،480- n )،3-کارورزی(انترنی،430- n )تقسیم‏ گردیده‏اند.برای انتخاب تعداد نمونه مورد بررسی از فرمول‏ تعیین اندازه نمونه استفاده شد.

این افراد از مقاطع تحصیلی مختلف پژوهش از یک پرسشنامه‏ نگرشی شامل چند پرسش در مورد مشخصات آزمودنیها و 51 پرسش بسته که براساس روش پرسشنامه‏ای لیکرت با گزینه‏های موافقم،بی‏نظر و مخالفم تنظیم شده بود استفاده‏ گردیه است.برای نمره‏گذاری پرسشنامه‏های تکمیل شده‏ به هریک از گزینه‏های انتخاب شده که نگرش مثبت تلقی‏ شده‏اند 3 امتیاز،به گزینه‏هایی که نگرش منفی تلقی شده‏اند 1 امتیاز و به گزینه‏های بی‏نظر 2 امتیاز تعلق گرفته است.

بیشترین امتیاز ممکن 153 بوده است.پرسشهای نگرشی‏ در 7 گروه با عنوانهای:نگرش و اهمیت ازدواج،نقش‏ مذهب و فرهنگ،نقش خانواده،تفاوتهای بین فردی و اجتماعی،عامل اقتصادی و نیاز به حمایت،تمایل به‏ آشنایی و رابطه قبلی با همسر و سایر موانع انتخاب همسر طبقه‏بندی گردیده‏اند.به منظور بررسی اعتبار پرسشنامه از روش سنجش اعتبار محتوی و اعتبار صوری استفاده‏ گردیده است.

پس از تهیه و تنظیم پرسشنامه مورد نظر به منظور اجرای یک بررسی آزمایشی،نگرش 59 نفر(32 زن،27 مرد)از دانشجویان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران‏ مورد بررسی قرار گرفت.این افراد از بین دانشجویان سه‏ خوابگاه دانشجویی دانشگاه یاد شده به شیوه نمونه‏گیری‏ تصادفی ساده انتخاب شده و پرسشنامه برای تکمیل به‏ ایشان داده شده است.10 روز پس از تگمیل پرسشنامه‏ دوباره به همان دانشجویان مراجعه و از آنان خواسته شد که بار دیگر به پرسشنامه یاد شده پاسخ دهند.از این راه‏ ضریب همبستگی نمرات دانشجویان در آزمون-آزمون‏ مجدد برای بررسی پایایی ابزار پژوهش محاسبه گردید (001/0>P،62/0 r).پس از رفع مشکلات و نکات‏ اصلاحی مشخص شده در مرحله بررسی آزمایشی در پرسشنامه و مراحل اجرای آن،اجرای پژوهش اصلی آغاز گردید.برای اجرای پژوهش اصلی با مراجعه به بیمارستان‏ حضرت رسول(ص)،دانشکده پزشکی،بیمارستان‏ فیروزگر،دانشکده علوم پایه،بیمارستان شهدای هفتم تیر و بیمارستان فیروزآبادی،521 نفر از دانشجویان دانشگاه‏ علوم پزشکی ایران در سطح علوم پایه،بالینی و کارورز با روش نمونه‏گیری طبقه‏ای و پس از آن با روش نمونه‏گیری‏ تصادفی ساده انتخاب گردیدند.سپس پرسشنامه مربوطه‏ در بین دانشجویان انتخاب شده توسط پژوهشگران گروه‏ پژوهش توزیع و پس از تکمیل گردآوری گردید.

مشخصات افراد مورد بررسی از نظر مقطع تحصیلی، وضعیت اقتصادی-اجتماعی،گروه سنی و محل سکونت‏ دایمی در جدول 1 ارائه گردیده است.

همان‏طور که در جدول 1 ملاحظه می‏شود 3/76%از آزمودنیهای پژوهش کمتر از 25 سال سن داشته‏اند و 7/23%افراد مورد بررسی بیشتر از 25 سال سن داشته‏اند.

این بررسی همچنین نشان داد که 7/83%آزمودنیها از نظر وضعیت اقتصادی،خود را در گروه متوسط قرار داده‏اند.

برای تحلیل داده‏ها از روشهای آمار توصیفی،آزمون t و تحلیل واریانس استفاده گردید.

یافته‏ها

میانگین،انحراف معیار و نمره F آزمودنیها در ابعاد گوناگون پرسشنامه در جدول 2 ارائه گردیده است.

نتایج نشان داد که نمره 293 نفر(56%)از افراد مورد بررسی بیش از میانگین کل(47/126)افراد بوده است.

همچنین نتایج تحلیل واریانس در بعد تفاوتهای بین‏ فردی،عامل اقتصادی و تمایل به آشنایی و رابطه قبلی با

اندیشه و رفتار » شماره 17 (صفحه 113)Description: C:\Documents and Settings\Haydar\Local Settings\Temp\wz6408\ArmLeft.gif 

 

جدول 1-فراوانی مطلق و نسبی آزمودنیهای پژوهش‏ بر حسب جنسیت،گروه سنی،سطح تحصیلات،وضعیت‏ اقتصادی،محل سکونت(521- N )*

(به تصویر صفحه مراجعه شود) *کلیه مواردی که جمع آنان کمتر از 521 نفر می‏باشند،در پرسشنامه بدون پاسخ مانده است.

61/3- SD ،23- X **

جدول 2-مقایسه میانگین و انحراف معیار آزمودنیهای پژوهش در ابعاد گوناگون پرسشنامه نگرش‏ بر حسب متغیر مقاطع تحصیلی(521- N )

(به تصویر صفحه مراجعه شود) همسر،اختلاف معنی‏داری را بین مقاطع تحصیلی نشان‏ داده است.بنابراین نگرش مثبت دانشجویان در بعد اهمیت ازدواج،نقش مذهب و فرهنگ ونقش خانواده‏ بیشتر از سایر ابعاد بوده است.میانگین و انحراف معیار نمرات افراد مورد بررسی بر حسب جنسیت،مقطع‏ تحصیلی،گروه سنی،وضعیت اقتصادی و محل سکونت‏ در جدول 3 ارائه گردیده است.

همانطور که در جدول 3 ملاحظه می‏شود گروه سنی‏ 30-26 سال بیشترین میانگین نمره‏های نگرش را به‏ دست آورده‏اند.همجنین از نظر مقطع تحصیلی گروه‏ کارورزها بالاترین میانگین را داشته‏اند.ضمن آنکه تعداد کمتری از نمونه‏های پژوهش که خود را در گروه کم درآمد طبقه‏بندی کرده‏اند،بیشترین میانگین را به دست آورده‏اند.

نتایج تحلیل واریانس میانگین نمرات آزمودنیهای‏ پژوهش در گروههای مختلف سنی تفاوت معنی‏داری را از نظر آماری نشان داد(001/0> P ،83/5- F ).بررسی‏ تفاوت میانگین نمرات گروهها با یکدیگر به کمک آزمون‏ شفه نشان داد که بین گروه سنی زیر 20 سال و گروه سنی‏ 30-26 سال از نظر آماری تفاوت معنی‏داری وجود داشته‏ است(01/0> P ،46/3- t ).نتایج تحلیل واریانس‏ نمرات آزمودنیهای با وضعیت اقتصادی-

جدول 3-فراوانی،میانگین و انحراف معیار نمرات‏ آزمودنیهای پژوهش در پرسشنامه نگرش(521- N )

(به تصویر صفحه مراجعه شود) اجتماعی مختلف نیز تفاوت موجود بین این گروهها را معنی‏دار نشان داد(05/0> P ،85/3- F )،اما آزمون شفه‏ تفاوتهای بین گروهها را معنی‏دار نشان نداد.همچنین نتایج‏ تحلیل واریانس نمرات آزمودنیها در مقاطع مختلف‏ تحصیلی نیز تفاوت معنی‏داری را میان آنها نشان داد (001/0> P ،65/6- F ).استفاده از آزمون شفه نیز تفاوت میان گروهها را از نظر آماری معنی‏دار نشان داد (01/0> P ،65/3- t ).نتایج تحلیل واریانس میانگین‏ نمرات آزمودنیهای پژوهش نشان داد که تفاوت نمرات‏ بین دو گروه اقدام کننده و گروهی که اقدام در این‏ راستا انجام نداده‏اند از نظر آماری معنی‏داری است‏ (01/0> P ،96/5- F ).

مقایسه میانگین نمرات آزمودنیهای پژوهش در دو گروه مردان و زنان با استفاده از آزمون t مستقل،تفاوت‏ معنی‏داری بین دو گروه نشان نداد.اما مقایسه میانگین‏ نمرات آزمودنیهای پژوهش د ردو گروه تهرانی و شهرستانی تفاوت بین این دو را از نظر آماری معنی‏دار نشان داد(001/0> P ،43/3- t ).

بحث در نتایج

میانگین و انحراف معیار نمرات آزمودنیهای پژوهش‏ در ابعاد مختلف پرسشنامه نگرشی به کاربرده شده نشان‏ می‏دهد که دانشجویان مورد بررسی در مورد ازدواج بیشتر از نگرش مثبت برخوردارند.نسبت نمره‏های به دست آمده‏ در مقایسه با بالاترین نمره‏های ممکن در ابعاد مختلف کم‏ و بیش یکسان است.یافته‏های پژوهش علیرغم تفاوتهای‏ معنی‏دار در متغیرهای مختلف گویای هم سطح بودن‏ ارزش نگرشی ابعاد مختلف در تاین ابزار پژوهش می‏باشد.

گفتنی است که با توجه به یک دست بودن و کم و بیش‏ همسان بودن آزمودنیهای پژوهش از نظر متغیرهای مهمی‏ چون سن،میزان تحصیلات و وضعیت اقتصادی- اجتماعی در مقایسه با جمعیت عمومی،به دست آوردن‏ چنین نتایجی قابل پیش‏بینی بوده است.

نمره‏های نگرش دانشجویان در هریک از ابعاد مورد بررسی نشان داد که نمره آزمودنیهای پژوهش در بعد تمایل‏ به آشنایی و رابطه قبلی با همسر آینده،بیشترین نمره‏ نسبت به حداکثر نمره ممکن است.این یافته می‏تواند گویای آن باشد که دانشجویان مورد بررسی بر آشنایی‏ با ویژگیهای اخلاقی،شخصیتی و رفتاری همسر آینده‏ بسیار تأکید دارند و آنرا عامل تعیین کننده مهمی در انتخاب همسر آینده خویش می‏دانند.به بیان دیگر،این‏ یافته پژوهش نشان می‏دهد که دانشجویان مورد بررسی‏ نگران آن هستند که در زمینه انتخاب همسر دچار اشتباه‏ شوند و تصمیم‏گیری ایشان بر پایه ویژگیهای واقعی همسرآینده‏شان نباشد.آزمودنیهای پژوهش در بعد عامل‏ اقتصادی و نیاز به حمایت نیز در بین دیگر ابعاد نمره‏ بیشتری کسب کرده‏اند.این یافته پژوهش نیز نشان دهنده‏ اهمیت عوامل اقتصادی و مالی در سوق دادن دانشجویان‏ نسبت به انتخاب همسر و تشکیل خانواده است.همان‏طور که بیان شد تفاوت در پاسخهای ارائه شده از سوی‏ آزمودنیها در زمینه متغیر جنسیت معنی‏دار نبود.معنی‏دار نبودن نمره‏های مردان و زنان دانشجو می‏تواند به دلیل‏ یکسان بودن سطح تحصیلی و تا حدودی فرهنگی و نزدیک بودن میزان آگاهی آنان از امور اجتماعی باشد.اما بین پاسخهای ارائه شده از سوی دانشجویان شهرستانی و تهرانی تفاوت معنی‏داری نشان داده شده.شاید این یافته را بتوان به دلیل سادگی زندگی در شهرهای کوچک،پیچیدگی‏ کمتر روابط اجتماعی و شیوه‏های تعامل بین افراد تلقی کرد که خود ضرورت بررسیهای بیشتری را در این زمینه نیز گوشزد می‏نماید.

مروری ب ربرسیهای انجام شده در کشورهای اروپایی‏ و آمریکای شمالی نشان می‏دهد که به دلیل الگوهای‏ فرهنگی و معیارهای اجتماعی خاص در زمینه انتخاب‏ همسر و تشکیل خانواده،نبودن محدودیت در زمینه‏ ارتباط بین دختران و پسران،آزادیهای جوانان در ارضاء غرایز جنسی به شکلهای مختلف بین رویکردهای‏ پژوهشی این کشورها نسبت به آنچه در کشورهای اسلامی‏ و به ویژه در کشور ما درباره مسائل جنسی و ازدواج وجود دارد،تفاوت بنیادی مشاهده می‏شود.بنابراین امکان‏ مقایسه یافته‏های پژوهش حاضر با یافته‏های بسیاری از پژوهشهای دیگر میسر نبوده است.

وجود سوگیری در پاسخ آزمودنیها به یک پرسشنامه‏ نگرشی مانند پرسشنامه بکار بده شده در پژوهش حاضر، ممکن است در این بررسی نیز تأثیر گذاشته باشد.از آنجا که این بررسی به دانشجویان پزشکی یکی از دانشگاههای‏ علوم پزشکی کشور محدود شده است،تعمیم دادن آن به‏ سایر دانشجویان باید با احتیاط صورت گیرد.با توجه به‏ اهمیت موضوع و تأثیر آن بر بهداشت روانی جامعه و به‏ دلیل وجود خرده فرهنگیهای متفاوت شهری و روستایی و دیگر اقشار جامعه،پیشنهاد می‏گردد بررسیهای بیشتری‏ در این زمینه صورت گیرد.

سپاسگزاری

با تشکر از حوزه معاونت محترم پژوهشی دانشگاه‏ علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران که هزینه‏ انجام این پژوهش را عهده‏دار بوده است و با سپاس از گروه کارشناسی دفتر معاونت پژوهشی به ویژه خانم‏ فرخنده ملکی،در خصوص رفع اشکلات طرح پیشنهادی‏ و کوششی که در بازبینی نهایی گزارش پایایی طرح انجام‏ داده‏اند.

با سپاس فراوان از خانمها صفیه اصغر زاده امین،طیبه‏ اوردیخانی7گیتی رجبی و عزت السادات رضوی به خاطر گردآوری اطلاعات،خانم پروین یزدانی به دلیل ورود اطلاعات و خانم سودابه طاهری به خاطر تایپ‏ کامپیوتری.

نگارندگان لازم می‏دانند از کمیته تحقیق دانشجویان‏ دانشکده پزشکی به ویژه آقای محمد هاشم آخوندی نسب‏ که علاوه بر کمک اصلی در تنظیم پیش‏نویس طرح در مراحل اجرای طرح نیز یاری نموده‏اند و نیز از مسئولین‏ بیمارستان حضرت رسول(ص)،دانشکده پزشکی، بیمارستان فیروزگر،دانشکده علوم پایه،بیمارستان‏ شهدای هفتم تیر و بیمارستان فیروز آبادی که با صمیمیت‏ در تکمیل پرسشنامه ما را یاری داده‏اند سپاسگزاری‏ نمایند.

منابع

امینی،ابراهیم(1373).انتخاب همسر.تهران:انتشارات انجمن‏ اولیاء و مربیان جمهوری اسلامی ایران.

بابا زاده،علی اکبر(1375).مسائل ازدواج و حقوق خانواده.

تهران:دفتر تحقیقات و انتشارات بدر.

اندیشه و رفتار » شماره 17 (صفحه 116

حرالعاملی،شیخ محمد بن الحسین(متوفی به سال 1104 ه ق.)

وسائل الشیعه،جلد 14،صص 6-2،تهران:چابخانه‏ اسلامیه.

حق دوست،علی اکبر؛رواز،کوروش؛کاملی،جعفر؛لطیفی، نور احمد(1374).بررسی دیدگاه دانشجویان علوم پزشکی‏ پیرامون عوامل مؤثر در ازدواج،فصلنامه اندیشه و رفتار، سال دوم،شماره 3،29-20.

خسرو پور،یوسف(1354).روانشناسی نوجوانی.تهران: چابخانه بانگ ملی.

راوندی،مرتضی(1357).تاریخ اجتماعی ایران و کهنترین‏ ملل باستانی از آغاز اسلام.تهران:مؤسسه انتشارات امیر کبیر.

شورای طرح جامع آموزش خانواده(1374).آموزش جوانان در آستانه ازدواج،تهران:انجمن اولیاء و مربیان جمهوری‏ اسلامی ایران.

مطهری،مرتضی(1374).نظام حقوق زن در اسلام.تهران: انتشارات صدرا

الفروع،جلد 5،ص 333.

مجله اندیشه و رفتار  تابستان و پاییز 1378 - شماره 17 و 18 از صفحه 109 تا 116